Làng Rèn Trung Lương

Làng rèn Trung Lương nằm dưới chân núi Hồng Lĩnh, thuộc phường Bắc Hồng Lĩnh, tỉnh Hà Tĩnh (trước đây là phường Trung Lương, thị xã Hồng Lĩnh). Đây là một trong những làng nghề cổ lâu đời của xứ Nghệ Tĩnh, nơi lò than đỏ lửa và tiếng búa gõ trên đe vang lên từ lúc trời còn chưa sáng. Nếu bạn đang tìm một điểm đến khác với biển, núi hay chùa chiền, một nơi để nhìn tận mắt người thợ biến thanh thép thô thành con dao sắc, thì đây là cái tên rất đáng ghi vào lịch trình. Bài viết giới thiệu vị trí, nguồn gốc, sản phẩm, nét văn hóa và kinh nghiệm tham quan làng nghề rèn Hà Tĩnh.

Làng rèn Trung Lương ở đâu?

Làng nghề nằm ở chân núi Hồng Lĩnh (còn gọi là Ngàn Hống), trong vùng văn hóa sông Minh. Trước năm 2025, nơi này thuộc phường Trung Lương, thị xã Hồng Lĩnh. Sau đợt sắp xếp đơn vị hành chính, phường Trung Lương cùng các phường Bắc Hồng, Đức Thuận và xã Xuân Lam hợp thành phường Bắc Hồng Lĩnh. Vì vậy địa chỉ hiện nay là phường Bắc Hồng Lĩnh, tỉnh Hà Tĩnh.

Nhiều người vẫn quen gọi tên cũ là “làng rèn phường Trung Lương”, nên khi hỏi đường, bạn có thể nói cả hai tên cho dễ hiểu. Vị trí gần khu vực trung tâm Hồng Lĩnh giúp bạn dễ ghép làng nghề vào một chuyến đi trong ngày.

Nguồn gốc nghề rèn Trung Lương

Người dân nơi đây kể rằng tổ sư nghề rèn là ông Đùng, người đã dạy dân lấy sắt từ núi Hồng để rèn nông cụ làm ăn. Truyền ngôn còn cho biết nghề rèn ở Trung Lương đã có từ đời Lý, khi làng mới được lập.

Dù mốc thời gian cụ thể còn là chuyện kể truyền miệng, tuổi đời hàng trăm năm của nghề là điều không ai phủ nhận. Nhiều gia đình đã làm nghề qua bốn đời, cha truyền con nối. Chính sự nối dài ấy khiến làng rèn Trung Lương như một “bảo tàng sống” về nghề thủ công của người Hà Tĩnh.

Một ngày ở làng nghề: lửa, búa và mồ hôi

Điều gây ấn tượng đầu tiên là nhịp sống rất sớm. Người thợ rèn thường dậy từ khoảng 4 giờ sáng và làm việc đến khoảng 7 giờ tối. Tiếng búa gõ trên đe vang khắp các xưởng, hòa cùng tiếng lửa nổ lách tách trong lò than. Những người thợ lưng trần, lấm lem than bụi, quai búa đều tay trước ánh lửa đỏ rực là hình ảnh khó quên của làng.

Công việc được chia theo sức người. Đàn ông đứng lò, quai búa. Phụ nữ đảm nhiệm khâu nhẹ hơn như làm cán, tôi và mài. Cả gia đình cùng tham gia vào một dây chuyền nhỏ, đúng chất làng nghề truyền thống.

Làng rèn cũng không đứng yên. Từ năm 2004, đã có hộ đầu tư máy dập để giảm sức lao động, và có hộ đăng ký sản phẩm OCOP. Nghề xưa vẫn giữ hồn, nhưng cách làm đã dần thích nghi với thị trường.

Sản phẩm nổi tiếng của làng nghề

Làng cung cấp dao, lưỡi liềm, lưỡi cày, cuốc, rựa cho thị trường trong và ngoài tỉnh. Dao là sản phẩm chủ lực, nổi tiếng sắc và bền. Nguyên liệu thường là thép nhíp ô tô, loại thép được thợ rèn đánh giá là cho chất lượng tốt.

Đến đây, bạn có thể xem tận mắt một con dao ra đời qua ba công đoạn chính:

• Nung và rèn: phôi thép được nung đỏ rồi đập, uốn thành hình lưỡi.
• Tôi: làm cứng lưỡi bằng cách nhúng nhanh vào nước.
• Mài và làm cán: hoàn thiện độ sắc và lắp cán để sử dụng.

Mỗi công đoạn đòi hỏi kinh nghiệm. Ở Trung Lương, hầu như ai cũng biết rèn, nhưng để thành người thợ lành nghề, có dấu ấn riêng thì phải mất nhiều năm khổ luyện.

Quy mô làng nghề

Hiện làng có hơn 100 hộ làm nghề rèn. Trong đó khoảng 30–50 hộ làm thường xuyên, các hộ còn lại làm theo thời vụ. Vì vậy mức độ nhộn nhịp của làng thay đổi theo từng thời điểm. Cuối năm là lúc đông đơn hàng nhất, khi các lò rèn đỏ lửa gần như cả ngày lẫn đêm để kịp thị trường Tết Nguyên đán.

Lễ tế Đức Thánh tổ nghề rèn

Nét văn hóa đáng chú ý nhất của làng là lễ tế Đức Thánh tổ nghề rèn. Lễ được tổ chức vào ngày mùng 7 tháng Giêng (Tết Khai hạ), tại quần thể di tích văn hóa Tiên Sơn. Đây là dịp con em Trung Lương ở khắp nơi trở về dâng lễ, thắp hương tưởng nhớ người đã truyền dạy nghề, đồng thời nhắc nhở con cháu giữ gìn nghề cha ông.

Đền thờ Đức Thánh tổ nghề rèn nằm ngay giữa khu làng nghề. Với du khách quan tâm đến văn hóa tín ngưỡng, đây là điểm dừng chân ý nghĩa. Bạn nên ăn mặc lịch sự và giữ thái độ trang nghiêm khi vào khu thờ tự.

Gợi ý lịch trình tham quan

Bạn có thể tham khảo lịch trình một buổi sáng sau, và điều chỉnh theo tình hình thực tế khi đi.

• Sáng sớm (khoảng 7–8 giờ): đến khi các lò đang chạy, quan sát công đoạn nung và rèn.
• Giữa buổi sáng: trò chuyện với chủ xưởng về cách chọn thép, cách tôi dao. Nếu muốn mua dao, bạn có thể xem và so sánh tại chỗ.
• Cuối buổi sáng: ghé khu thờ Đức Thánh tổ nghề rèn và quần thể Tiên Sơn.
• Trưa: ăn trưa tại địa phương và xem thêm gợi ý ở chuyên mục ẩm thực Hà Tĩnh.

Nếu đi nhóm bạn hoặc gia đình, bạn có thể kết hợp thêm các điểm du lịch lân cận. Xem thêm gợi ý ở chuyên mục du lịch Hà Tĩnh.

Kinh nghiệm tham quan làng nghề

Bảng dưới đây tóm tắt nhanh những điều cần biết.

Lò rèn nóng và có nhiều tia lửa, mảnh kim loại. Hãy giữ khoảng cách an toàn, không tự ý chạm vào dụng cụ hoặc sản phẩm đang nung. Nếu đi cùng trẻ nhỏ, bạn nên cho trẻ đi sát người lớn. Mùa hè, khu xưởng rất nóng nên hãy mang theo nước uống và mũ.

Cuối cùng là cách ứng xử. Đây là nơi người dân mưu sinh, vì vậy hãy xin phép trước khi quay chụp và không cản trở công việc của thợ. Nếu mua dao, bạn nên hỏi rõ giá, cách sử dụng và bảo quản để dùng an toàn.

Câu hỏi thường gặp

Kết luận

Làng rèn Trung Lương là điểm đến phù hợp nếu bạn muốn tìm hiểu một nghề thủ công trăm năm của Hà Tĩnh, nghe tiếng búa, nhìn lửa lò và gặp những người thợ còn giữ nghề. Chuyến đi không cần chuẩn bị nhiều, chỉ cần đi sớm, giữ an toàn và tôn trọng người lao động. Để lên kế hoạch cho những chuyến đi tiếp theo, bạn có thể xem thêm các gợi ý tại Hà Tĩnh Top List hoặc các làng nghề truyền thống ở Hà Tĩnh.